جاحظ ( البيان و التبيين ، ج 1 ، ص 172 ) ، ابن قتيبه ( عيون الاخبار ، ج 2 ، ص 237 ) ، ابن عبد ربه ( عقد الفريد ، ج 2 ، ص 172 ) ، باقلانى ( اعجاز القرآن ، ج 1 ، ص 197 ) به نقل از شعيب بن صفوان از معاويه و ما در صدر همين مقاله ، مطالبى راجع به اين خطبه آورديم . 22 - خطبهء سى و دوم : مؤلف اين خطبه را در جاى ديگر و با روايتى ديگر در « خطبه 100 » آورده است . « ان اللّه بعث محمدا صلى اللّه عليه و آله ، و ليس احد من العرب يقرأ كتابا و لا يدعى نبوة ، فساق الناس حتى بوأهم محلتهم و بلغهم منجاتهم . . . » ( 1 ) إلخ ( نهج البلاغه ، ج 1 ، ص 77 ) شيخ مفيد ( ارشاد ، ص 144 ) . 23 - خطبهء سى و سوم : امام از مردم مى خواهد كه به جنگ شاميان بروند : « اف لكم لقد سئمت عتابكم ، يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ما لَكُمْ عوضا و بالذل من العز خلفا » ( 2 ) ( نهج البلاغه ، ج 1 ، ص 78 ) طبرى ( تاريخ ، ج 6 ، ص 51 ) با اختلافى اندك . 24 - خطبهء سى و چهارم : در عتاب ياران خود . « الحمد اللّه و ان اتى الدهر بالخطب الفادح . . . اما بعد فان معصية الناصح المشفق العالم المجرب تورث الحيرة و تعقب الندامة » ( 3 ) . ( نهج البلاغه ، ج 1 ، ص 80 ) . ابن مزاحم كوفى ( كتاب صفين ) به نقل [ ابن ابى الحديد ، ج 1 ، ص 110 ] ، ابن قتيبه ( الامامة و السياسة ، ص 135 ) ، طبرى ( تاريخ ، ج 6 ، ص 43 ) ، ابو الفرج اصفهانى ( الاغانى ، ج 9 ، ص 5 ) . اغانى كلمات خطبه را نقل نكرده است اما به

--> ( 1 ) خداوند ، محمد ( ص ) را به پيامبرى فرستاد در حالى كه ميان عرب نه كسى كتابى را مى - توانست بخواند و نه مدعى پيغمبرى بود . آن حضرت مردم را به سوى جايگاه اصلى خودشان و محل رستگاريشان سوق داد . . . إلخ . ( 2 ) آه از شما ، از عتاب و سرزنش به شما خسته شدم - ملول گشتم - آيا شما به زندگى دنيا عوض از آخرت راضى شديد آيا به ذلت به جاى عزت خوشنود گشتيد ( 3 ) حمد خداى را - در همه حال - اگر چه روزگار ، بلاهاى بسيار سخت و حادثه‌هاى ناگوار و دشوار پيش آورد ، از فرمان اندرزگوى مهربان ورزيده و دانا سرپيچيدن موجب حسرت و ندامت است .